Temel · 9 dk okuma
IPv4 Adres Tükenmesi: Neden Bitti, Fiyatı Ne Belirliyor?
27 Ekim 2026

IPv4 adres tükenmesi, 32 bitlik adres alanındaki yaklaşık 4,3 milyar adresin dağıtılacak serbest bloğunun kalmaması demektir. Merkez havuz Şubat 2011’de boşaldı; bölgesel kayıt kurumları 2011 ile 2019 arasında sırayla son bloklarını dağıttı. Bugün internete bağlanan her yeni sunucu, abone hattı ve proxy adresi, ya daha önce başkasına verilmiş bir adresi devralır ya da bir adresi başkalarıyla paylaşır. Adresin kıt bir varlık hâline gelmesi, proxy fiyat listelerindeki her satırı açıklar: statik adresin neden adet başına ve aylık satıldığını, datacenter bloklarının neden yüzlük paketlerle geldiğini, IPv6 paketlerinin neden aynı parayla çok daha fazla adres verdiğini.
IPv4 adres tükenmesi nasıl oldu? Kısa tarih
IPv4, 1980’lerin başında tasarlandığında dört milyar adres sınırsız görünüyordu ve adresler büyük bloklar hâlinde, bazen tek bir kuruma on altı milyonluk bir blok olacak biçimde dağıtıldı. Bu erken dağıtımın bir kısmı hiç kullanılmadı ya da çok seyrek kullanıldı; adres alanının önemli bir bölümü daha internet ticarileşmeden tahsis edilmişti. 1990’larda sınıfsız dağıtım (CIDR) ve ev ağlarındaki adres çevirimi (NAT) tükenmeyi yıllarca erteledi, ama durdurmadı.
Tükenme katman katman geldi. Merkezdeki IANA havuzu, son beş büyük bloğu beş bölgesel kayıt kurumuna dağıttığı Şubat 2011’de bitti. Asya-Pasifik kurumu APNIC aynı yılın Nisan ayında genel havuzunu tüketti ve son bloğu küçük parçalarla dağıtma politikasına geçti. Avrupa, Orta Doğu ve Türkiye’nin bağlı olduğu RIPE NCC Eylül 2012’de son büyük bloğuna indi, Kasım 2019’da son tahsisini yaptı ve bekleme listesine geçti. Latin Amerika 2014’te, Kuzey Amerika 2015’te, Afrika 2017’de aynı noktaya geldi.
Bekleme listesi bugün de sürüyor: geri dönen küçük bloklar sıradaki başvurulara verilir ve bir başvuru aylarca bekleyebilir. Yeni bir servis sağlayıcı, barındırma şirketi ya da proxy altyapısı kuran bir firma, ihtiyacı olan adresleri kayıt kurumundan alamaz; ikinci el pazara gider ya da elindekini paylaştırır. Bu iki yol, aşağıdaki fiyat ve kalite sorularının tamamının kaynağıdır.
Yeni adresler bugün nereden geliyor?
Serbest havuz olmadığına göre, bugün internete eklenen her IPv4 adresi üç kaynaktan birinden gelir. Hangi kaynaktan geldiği, adresin fiyatını da sicilini de belirler.
- Transfer pazarı: Elinde fazla bloğu olan kurum (eski bir üniversite tahsisi, küçülen bir şirket, kapanan bir sağlayıcı) bloğu bir alıcıya satar; kayıt kurumu devri onaylar. Adres kalıcı olarak alıcıya geçer. Proxy sağlayıcıları ve barındırma şirketleri kendi bloklarını çoğunlukla buradan edinir.
- Kiralama: Blok sahibi adresi satmaz, aylık ya da yıllık ücretle kullandırır. Giriş maliyeti düşüktür, ama adres kiracıya ait değildir ve sözleşme bitince geri döner. Küçük ve orta ölçekli altyapıların önemli kısmı kiralık bloklarla çalışır.
- Paylaştırma: Sağlayıcı elindeki adresleri yüzlerce aboneye aynı anda kullandırır. Ev ve mobil hatlardaki CGNAT bunun en yaygın biçimidir; adres kimsenin değildir, herkesindir. Nasıl çalıştığı ve hangi işleri bozduğu CGNAT rehberinde anlatılıyor.
- Geri kazanım: Kayıt kurumları kullanılmayan ya da sahibi kalmayan blokları geri alıp bekleme listesine verir. Bu adreslerin bir kısmı daha önce spam, saldırı ya da kötüye kullanım için kullanılmıştır ve kara listelerdeki sicili yeni sahibiyle birlikte gelir.
Fiyatı ne belirliyor?
Transfer pazarında adres başına fiyat, aracı kurumların yayınladığı raporlarda izlenir ve yıldan yıla belirgin biçimde oynar. 2010’ların başında birkaç dolar olan adres başına bedel, on yıl içinde kat kat arttı; 2026’nın ilk yarısında yayınlanan raporlar ortalamayı adres başına yirmi dolar civarında gösteriyor ve bunun bir önceki yılın altında olduğunu not ediyor. Rakam alınan blok büyüklüğüne, bölgeye ve bloğun sicil temizliğine göre değişir; burada önemli olan fiyatı oynatan etkenlerdir.
Birinci etken blok büyüklüğüdür. Küçük ve temiz bloklar adres başına daha pahalıdır, çünkü alıcı sayısı fazladır ve küçük blok küçük bir işletmenin bütçesine sığar. Büyük bloklar adres başına daha ucuza gider; alıcısı azdır ve tek seferde büyük para gerektirir. İkinci etken bölgedir: RIPE bölgesindeki bloklar genellikle ARIN bölgesindekilerden daha yüksek fiyatlanır, çünkü Avrupa ve Orta Doğu’da talep arzı daha çok aşar.
Üçüncü etken sicildir. Daha önce spam ya da saldırı için kullanılmış bir blok, kara listelerden çıkarılana kadar işe yaramaz; alıcı bunu bildiği için bu bloklara daha az öder. Temizlenmesi aylar süren bir blok, kâğıt üstünde ucuz, kullanımda pahalıdır. Dördüncü etken IPv6 geçişinin hızıdır: büyük içerik sağlayıcıların ve mobil şebekelerin IPv6’ya geçmesi talebi bir miktar düşürür, ama kurumsal ağlar, küçük siteler ve eski sistemler IPv4’e bağlı kaldığı sürece talep bitmez.
Tükenme proxy fiyatına nasıl yansır?
Bir proxy sağlayıcısı için her IPv4 adresi ya satın alınmış ya kiralanmış bir varlıktır; adresin maliyeti ürünün fiyatına doğrudan girer. Bu yüzden katalogdaki paket biçimleri rastgele değildir ve her biri adres kıtlığının bir sonucudur.
- Statik IPv4 adres başına ve aylık satılır. Adres bir müşteriye ayrıldığında başkasına verilemez; sağlayıcı adresin kendi maliyetini aylık ücretle karşılar. Türkiye lokasyonlu statik residential IPv4 tek adetten başlar, Almanya ve ABD gibi ülkelerde beşli ve onlu paketlerle gelir.
- Datacenter IPv4 yüzlük bloklarla gelir. Sağlayıcı adresleri büyük bloklar hâlinde edindiği için adet başına maliyeti düşüktür ve bunu yüz, iki yüz elli, beş yüz ve bin adetlik paketlerle yansıtır. Tek bir datacenter adresi almak çoğu katalogda mümkün değildir; sebebi bloğun bölünme maliyetidir.
- Residential adres datacenter adresten pahalıdır. Konut adresi bir servis sağlayıcının abone bloğundan gelir; bu bloklar transfer pazarına çıkmaz, sağlayıcıyla anlaşma gerektirir ve sayıları sınırlıdır. Aynı para, residential tarafında datacenter tarafındakinden çok daha az adres alır.
- IPv6 paketleri aynı parayla çok daha fazla adres verir. Statik IPv6 adresleri yüzlük paketlerle satılır ve adet başına maliyeti IPv4’ün çok altındadır, çünkü IPv6 adres alanında kıtlık yoktur. Farkın ne zaman işe yaradığı ve ne zaman yaramadığı IPv4 ile IPv6 proxy farkları rehberinde anlatılıyor.
- Rotating paketler adres değil trafik satar. GB bazlı rotating ürünlerde ödenen şey adres değil, havuzdan geçen veri miktarıdır; sağlayıcı aynı adres havuzunu çok sayıda müşteriye sırayla kullandırır. Adres kıtlığı burada fiyatı adres başına değil, havuzun büyüklüğü ve kalitesi üzerinden etkiler.
Kullanıcı için üç somut sonuç
Adres tükenmesi, bir proxy satın alan kişinin günlük işine üç biçimde dokunur ve üçü de fiyat listesinden önce gelir.
Birincisi, ev ve mobil hattınız büyük olasılıkla paylaşılan bir adresten çıkıyor. Sağlayıcılar yeni aboneye ayrı adres veremediği için CGNAT varsayılan düzen oldu; izin listesi, port yönlendirme ve hesap eşleştirme gerektiren işlerde bu düzen yetmez ve yalnız size ait sabit bir adres gerekir. Hattınızın bu düzende olup olmadığı üç dakikada anlaşılır; yöntem CGNAT rehberinde.
İkincisi, aldığınız her IPv4 adresinin bir geçmişi vardır. Serbest havuz olmadığı için yeni adres diye bir şey yoktur; her adres daha önce birinin elindeydi. Sağlayıcının bloğu temiz tutması işin büyük kısmını halleder, ama adresi kullanmaya başlamadan önce kara liste kontrolü yapmak bir dakikalık iştir ve sicili sonradan öğrenmekten ucuzdur.
Üçüncüsü, temiz ve sabit IPv4 adresinin fiyatı kıtlığı yansıtır ve düşmesi için bir sebep yoktur. Çok sayıda adres gereken işlerde (tarama, toplu kontrol, çok hesaplı yönetim) önce hedefin IPv6 kabul edip etmediğine bakmak, sonra IPv4 adedini yalnız IPv6’nın yetmediği hedefler için ayırmak, aynı bütçeyle çok daha geniş bir adres havuzu verir.
IPv6 sorunu neden kendiliğinden çözmüyor?
IPv6, 128 bitlik adres alanıyla kıtlığı ortadan kaldırır ve büyük platformların, mobil şebekelerin ve içerik dağıtım ağlarının çoğu yıllardır IPv6 üzerinden de erişilebilir. Buna rağmen IPv4 talebi bitmiyor, çünkü internetin iki ucu da aynı protokolü konuşmak zorundadır: hedef site yalnız IPv4 üzerinden erişilebiliyorsa IPv6 adresiyle ona ulaşılamaz. Küçük ve orta ölçekli sitelerin, eski kurumsal sistemlerin ve pek çok API’nin yalnız IPv4 dinlemesi, IPv4 adresini zorunlu kılmayı sürdürür.
Bu yüzden geçiş, tükenme sonrasında bile yavaş ilerler. Sağlayıcılar bir yandan abonelerine IPv6 verir, bir yandan IPv4 erişimini CGNAT ya da çevirim mekanizmalarıyla sürdürür. Proxy kullanan kişi için pratik sonuç şudur: hedef listesinin IPv6 kabul eden kısmı ucuz ve bol adresle, kabul etmeyen kısmı kıt ve pahalı IPv4 adresiyle çalıştırılır. Listeyi ikiye bölmek, adres tükenmesinin maliyetini düşürmenin en kestirme yoludur.
Satın almadan önce beş soru
Adres kıtlığının fiyatı ve kaliteyi nasıl belirlediğini bildikten sonra, bir IPv4 paketi seçerken şu beş soru işin çoğunu çözer.
- Hedefler IPv6 kabul ediyor mu? Ediyorsa IPv4 adedini yalnız kalan hedefler için hesaplayın.
- Adresin yalnız size ait olması gerekiyor mu? İzin listesi, hesap eşleştirme ve tekrar ziyaret gerektiren işlerde evet; genel tarama işlerinde rotating havuz yeter.
- Residential mi datacenter mı? Hedef konut adresi istiyorsa residential; istemiyorsa aynı bütçeyle çok daha fazla datacenter adresi alınır.
- Kaç adres, hangi ülke? Statik residential adresler ülke başına ayrı paketlerle gelir; Türkiye tek adetten, diğer ülkeler beşli ve onlu paketlerden başlar.
- Adres teslim edildiğinde ilk iş nedir? Kara liste kontrolü ve hedef sitede bir deneme isteği. Sicili temiz çıkmayan adres için sağlayıcıya aynı gün yazılır.
Sonuç
IPv4 adres tükenmesi 2011’de merkez havuzla başladı, 2019’da RIPE NCC’nin son tahsisiyle tamamlandı ve bugün her yeni adres ya devralınır, ya kiralanır ya da paylaşılır. Transfer pazarında fiyatı blok büyüklüğü, bölge ve sicil belirler; proxy kataloğunda bu, statik adresin adet başına aylık satılması, datacenter bloklarının yüzlük gelmesi ve IPv6’nın aynı parayla çok daha fazla adres vermesi olarak görünür. Satın alan kişi için üç sonuç vardır: ev hattı büyük olasılıkla paylaşılan adresten çıkar, her adresin bir geçmişi vardır ve temiz sabit IPv4 ucuzlamaz. Hedef listesini IPv6 kabul edenler ve etmeyenler diye ikiye bölmek, bu kıtlığın maliyetini düşürmenin en pratik yoludur.
